Prinsjesdag 2020

Afgelopen dinsdag was het de derde dinsdag van september, oftewel: Prinsjesdag! Dit jaar zonder Glazen Koets, balkonscène en Ridderzaal. Wat viel er op? Hieronder leest u de quick scan die gemaakt is over de Begroting 2021.

 

Troonrede

De koning begon zijn rede met terugkijken naar de viering van 75 jaar vrijheid op de dam in stilte. De gehele troonrede stond verder in het teken van corona. Het thema van de komende periode lijkt te worden “Aandacht voor elkaar”. Opvallend is dat ervoor gekozen wordt niet te bezuinigen, maar juist te investeren. Er is sprake van krimp van 5 % dit jaar, een tekort van 7% en de verdubbeling van de werkloosheid.

Na noodsteun is ook scholing en training nodig, zodat mensen de overstap kunnen maken naar andere sectoren. Opvallend is dat hij ook benoemde dat ook het bedrijfsleven zich aan zal moeten passen aan een nieuwe werkelijkheid.

Veel financiële beloftes: Er komt extra geld voor cultuur, de steun aan het ov wordt voortgezet, 800 mln voor gemeenten, extra geld voor onderwijs in grote steden voor het lerarentekort, 500 mln onderwijsachterstanden, 5 mld stikstof (conform april-brief). Opvallend was daarbij dat hij sprak over natuurherstel en aanpassing van stallen, niet over uitkoopregelingen.

De koning sprak ook over één overheid. Hij noemde daarbij de versterking van publieke voorzieningen en een aantrekkelijke leefomgeving als doelen. Daarbij werd wel expliciet de rol van het rijk benoemd als regisseur op de woningbouw. Er worden voor 2 mld aan projecten in bouw en infra versneld en voor laagste inkomens wordt er een verlaging van de huur in het vooruitzicht gesteld.

De koning herhaalde nog eens de doelen uit het klimaatakkoord en de klimaatwet -49% 2030, klimaatneutraal in 2050. Er komt een Klimaatnota later dit jaar. Er komt (toch) een CO2-heffing voor de industrie en kolen wordt uitgefaseerd. Er komt stimulering van circulaire economie.

Zoals een week eerder al aangekondigd komt er een Nationaal groeifonds. Doel is het toekomstig verdienvermogen en de welvaart van morgen. Inzet is op Kennis, innovatie en infrastructuur, waarbij de koning expliciet energie- en digitale infrastructuur benoemde. Omvang is 20 mld komende 5 jaar.

De begroting algemeen

De laatste begroting van een kabinet is nog nooit zo beleidsrijk en bijzonder geweest. In een tijd van crisis wordt een groot tekort voor lief genomen en wil het kabinet zich uit de crisis investeren, een  trendbreuk met de reactie op de vorige crisis waarna stevige bezuinigingen zijn doorgevoerd. Het kabinet doet er van alles aan om de koopkracht op peil te houden en investeringen in bouw en infrastructuur aan te jagen.

De begrotingen an sich waren minder verrassend omdat veel ervan al in de afgelopen weken naar buiten is gebracht. Zo was het groeifonds (20 mld voor 5 jaar) al op 7 september gepresenteerd en werd al eerder geld vrijgemaakt voor cultuur en is het derde steunpakket gepresenteerd. De grote klapper van 5 mld voor natuur was al in april besloten. Uit de deelanalyses zijn geen opvallende zaken naar voren gekomen die niet al eerder bekend waren.

Een paar relevante analyses in het kort:

Financien

Zoals eerder afgesproken is het accres bevroren en heeft de groei van de rijksbegroting geen effect op die van het provinciefonds. Voor de gemeenten is de opschalingskorting voor 2 jaar opgeschort, voor het provinciefonds wordt deze gehandhaafd.

Groeifonds

Er komt een groeifonds van 4 mld per jaar/ 20 miljard voor 5 jaar. Doel: innovatie, kennis, infrastructuur. Alleen niet-financieel rendabele projecten groter dan 30 mln komen in aanmerking, die niet anders via de begroting bekostigd zouden kunnen worden. Provincies zijn expliciet benoemd tijdens de persconferentie als mogelijke aanvragers in consortia. De eerste deadline zou 1 november zijn, maar op de site blijkt de aanvraagmogelijkheid voor de eerste tranche al gesloten.

Wonen

We zijn als gezamenlijke provincies tevreden dat het rijk extra investeert en middelen naar voren haalt op de begroting. Dat is in onze ogen hard nodig om het investeringsvermogen van de woningmarkt te versterken, maar ook om de woningbouw anticyclisch te versnellen:

  • De woningbouw krijgt een financiële impuls van 295 miljoen euro.
  • Er is 100 miljoen euro jaarlijks gereserveerd tot en met 2030, 1 miljard euro in totaal, voor bronmaatregelen om een drempelwaarde of partiële vrijstelling voor de bouw in te kunnen voeren als onderdeel van de stikstofaanpak.
  • Het Rijk grijpt actiever in door voor de woningbouwimpuls extra middelen in te zetten en middelen naar voren te halen voor een bedrag van 150 miljoen in 2021.
  • De besluitvorming over 14 grote woningbouwlocaties wordt versneld en met gemeenten en provincies worden duidelijke afspraken gemaakt over het aantal te bouwen woningen.
  • Er komt 20 miljoen euro extra beschikbaar voor de flexpools.
  • Er komt 20 miljoen extra euro beschikbaar voor de transformatie van winkels en kantoren tot woningen.
  • Woningcorporaties gaan snel 115.000 woningen bouwen en krijgen meer ruimte om middenhuur te realiseren door het tijdelijk buiten werking stellen van de marktverkenning
  • Doorbouwgarantieregeling wordt verder uitgewerkt
  • Voor het verduurzamen van de gebouwde omgeving komt er extra 75 miljoen euro beschikbaar
  • De eerste stappen om een actief grondbeleid te voeren en een Rijksontwikkelbedrijf op te zetten, worden gezet.

Wel signaleren we een discrepantie tussen de Troonrede, die zegt “Onder regie van het Rijk wordt de woningbouw versneld”, en de tekst van de rijksbegroting waarin wordt gesteld dat het rijk met gemeenten en provincies afspraken wil maken over 14 grote woningbouwlocaties.

De impuls voor de woningbouw is serieus. Niet alleen wordt extra geïnvesteerd in woningen, maar ook wordt de oppositie tegemoet gekomen met maatregelen om huren voor arme huurders in dure corporatiewoningen verlicht. De minister heeft een afspraak gemaakt met AEDES en VNG om 150.000 woningen extra te bouwen.

Klimaat en Energie

Het Rijk blijft onverkort investeren in het Klimaatakkoord. Dat is merkbaar aan de inzet op het groeifonds voor innovaties in energietransitie en netinfrastructuur. Het Rijk waardeert en ziet de grote stappen de RES-regio’s hebben gemaakt rondom regionale energiestrategieën en vertrouwt op verdere uitvoering door decentrale overheden. Om met de woorden uit de troonrede te spreken: ‘de overheid moet naast bewoners staan in deze tijden en niet tegenover’. Door de duurzame energie van onderop in de regio te organiseren, doet de overheid dit ook. Niet door in te grijpen en van bovenaf te dicteren. Daarbij is het belangrijk dat de stap van 49% CO2 reductie in 2030 niet te snel wordt gemaakt, de plannen worden nu zorgvuldig gemaakt, daarin lijkt overcapaciteit te zitten die te benutten is, maar door te snel op grotere doelen te schieten, kun je ook het broze evenwicht tussen draagvlak en ambitie schaden.

Het Rijk geeft benadrukt tevens dat het gebruik van kolen verder wordt afgebouwd, dat stevig wordt ingezet op CO2 reductie industrie en dat onverkort door wordt gegaan met het zo snel als mogelijk afbouwen van de gaswinning in Groningen.

Vitaal Platteland

Het Kabinet investeert in 2020 aanvullend in het werkveld Vitaal Platteland. Veel van deze investeringen zijn verbonden aan de structurele aanpak stikstof en de implementatie van de afspraken in het Klimaatakkoord.

De afspraken die zijn gemaakt op 9 juli over het Programma Natuur (investering van in totaal 2,85 mld tot 2030) en op 6 juli over de veenweide-aanpak zijn herkenbaar in de begroting. De gezamenlijke aanpak van natuurherstel, het NSP GLB, bossenstrategie en veenweide is herkenbaar in de begroting.

In de troonrede wees de Koning op het belang van de extra investeringen voor natuur, waar we allemaal avn genieten, voor ruimtelijke ontwikkelingen in de sfeer van woningbouw en infrastructuur, en voor een gezonde en innovatieve toekomst voor de Nederlandse landbouwsector. Een aandachtspunt is hoe, indachtig de visie op kringlooplandbouw, invulling wordt gegeven aan de ontwikkeling van de landbouwsector, nu de investeringen in belangrijke mate gericht zijn op het ondersteunen van stoppende bedrijven.

Stikstof

De begroting van LNV lijkt vooral de reeds in de Kamerbrief van 24 april aangekondigde kabinets-voornemens te bevestigen. De waardering van de provincies en de sectoren voor de begroting is sterk afhankelijk van de door het Rijk aan de provincies toebedachte positie en rol bij het aangaan van de diverse stikstofuitdagingen (inclusief de begin 2021 wettelijk te verankeren structurele aanpak stikstof) en de concretisering van de door het kabinet beoogde kansen en opgaven voor de sectoren.

Mobiliteit

De begroting laat niet veel verrassingen zien. Meer middelen beschikbaar voor beheer & onderhoud. Begroting is op verschillende delen opgebouwd volgens rollen van IenW; regisseren, stimuleren, uitvoeren en indicatoren.

In mijn beleving wordt er weinig aandacht besteed aan de omvorming van het infrastructuurfonds naar het mobiliteitsfonds.

Cultuur

Er wordt extra geld (482 mln) beschikbaar gesteld voor cultuur en ook het tekort bij het Fonds Podiumkunsten wordt nagenoeg geheel aangevuld. Hier komt nog 800.000 tekort om alle aanvragers te honoreren.

Werkgeverszaken

Het is goed dat er specifiek aandacht is voor de politiek ambtsdragers, weerbaarheid en integriteit en dat tav  politiek ambtsdragers , weerbaarheid , wnt en klokkenluiders geen afwijkingen zijn tov de wetgevingsagenda , ipo is aangehaakt met name via ORDPA, netwerken Integriteit en Weerbaar bestuur.

Links

Op Prinsjesdag verscheen het interview van Bovens in Binnenlands bestuur in reactie op de begroting. U vindt het interview via de volgende link:  https://www.binnenlandsbestuur.nl/ruimte-en-milieu/nieuws/provincies-we-staan-er-als-een-overheid.14513004.lynkx

Alle begrotingen zijn hier te vinden: https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/prinsjesdag/miljoenennota-en-andere-officiele-stukken 

Reacties van enkele andere partijen

VNG

Gemeenten kunnen voor het jaar 2022 €300 miljoen voor de jeugdzorg inboeken. 'Dat geeft enige lucht, want de structurele tekorten zitten vooral in de hoek van het sociaal domein. Het huidige kabinet heeft gemeenten op dit punt wat financiële zekerheid gegeven,' zegt Jan van Zanen.

'Maar met het nieuwe kabinet moeten we eindelijk afspraken kunnen maken om deze eenmalige tegemoetkoming om te zetten in structurele financiële stabiliteit.'

Waterschappen willen groen uit de crisis

Van der Sande: “Waar en hoe moeten die 75.000 woningen per jaar tot 2030 worden gerealiseerd, inspelend op het veranderende klimaat? Hier ligt een uitdaging van formaat, waar de kennis van het waterbeheer moet worden meegenomen. Water staat niet voor niets als ordenend principe in de Nationale Omgevingsvisie die vorige week naar de Tweede Kamer is gestuurd. Waterschappen stellen hun kennis en ervaring van regionaal waterbeheer graag beschikbaar om hierin de juiste keuzes te maken.”

Van der Sande: “De waterschappen ondervinden in hun dagelijks werk de gevolgen van het veranderende klimaat. Daarom willen wij ook voorop gaan in het maken van zoveel mogelijk duurzame, energieneutrale keuzes, maar ook kwetsbare natuur beschermen. De inzet van elektrisch materieel bij onze projecten is een belangrijke pijler in dit beleid. Wij werken hiervoor graag nauw samen met marktpartijen, het Rijk, provincies en gemeenten. We hebben veel vertrouwen in de innovatiekracht van de watersector. Dit neemt echter niet weg dat de opgave groot is en dat de weg naar een energieneutrale, stikstofvrije en circulaire waterbouw een lange is. Als waterschappen kunnen we de transitie wel versnellen door ons op te stellen als innovatieve publieke opdrachtgevers. In de tussentijd vragen we het Rijk extra stikstofruimte te creëren door bijvoorbeeld de aanleg van extra natuurgebieden.”

VNO-NCW

'We staan als samenleving voor grote opgaven, zoals het klimaatvraagstuk en digitalisering. Het is daarom belangrijk dat de investeringen toekomstgericht zijn. Naast investeren om nieuwe banen te creëren, is het op dit moment belangrijk dat we mensen aan nieuw werk helpen vóórdat ze werkloos worden.'

Bouwend Nederland

Verhagen: "Met dit pakket kan de bouw zijn bijdrage leveren aan de vermindering van de stikstofuitstoot. Wij zijn echter met 0,6% een zeer kleine veroorzaker van het probleem. Het kabinet moet daarom dringend robuuste maatregelen nemen die het stikstofprobleem voor eens en altijd de wereld uit helpen. Anders kunnen alle mooie plannen van vandaag niet uitgevoerd worden. Projecten kunnen dan vanwege stikstofproblemen niet vergund worden. Kabinet, herstel de natuur en pak het stikstofprobleem aan daar waar het veroorzaakt wordt. Dan ontstaat ruimte voor een drempelwaarde voor de bouw en kunnen wij op volle kracht werken aan oplossingen voor dit land. Dat is ook nog eens de snelste weg de crisis uit!"

LTO

“Uit de verhalen bleek echter ook dat de sector tegen een aantal terugkerende uitdagingen aanloopt. Zo zijn investeringen vanwege wet- en regelgeving vaak onrendabel en is beleid niet consistent. De rek is eruit, maar de agrarische sector wil een mooie en belangrijke rol blijven spelen. Niet alleen in de voedselvoorziening en het groen, maar ook in het beheer en de leefbaarheid van ons land. Daar gaan we graag het gesprek over aan.”

Voeg toe aan selectie